Tímapunktur og tímabil

Sum orð um tíma geta bæði vísað til tímapunkts og tímabils og það getur valdið misskilningi. Dæmi um þetta er orðið hádegi sem getur merkt bæði 'klukkan tólf' og vísað til tímapunkts og 'milli klukkan 12 og 13' og vísað til tímabils. Seinni skýringin er í Íslenskri nútímamálsorðabók en ekki sú fyrri – þar er hins vegar þriðja skýringin, ‚sú stund dagsins þegar sólin er hæst á lofti‘ sem er vitanlega rétt og væntanlega grunnmerking orðsins, en vegna þess að Ísland er á sumartíma er hádegi í þeirri merkingu ekki klukkan tólf, heldur frá eitt til hálf tvö. Ef sagt er á hádegi er um tímapunkt að ræða, í hádeginu er tímabil, en um hádegið er tvírætt – fólk skilur það ýmist þannig að það merki 'um klukkan tólf' eða 'milli tólf og eitt eða nálægt því'.

Í fyrirsögn á mbl.is í dag stóð „Trump annar til að ná níræðisaldri í embætti“ en því hefur nú verið breytt í „Trump annar til að ná á níræðisaldur í embætti“. Í fréttinni sjálfri segir þó enn „Hann er nú annar forsetinn í sögu Bandaríkjanna sem nær níræðisaldri í embætti.“ Í Íslenskri nútímamálsorðabók hefur nafnorðið níræðisaldur tvær skýringar – annars vegar 'aldurinn í kringum nírætt' og hins vegar '80-89 ára aldur'. Í fyrra tilvikinu er vísað til tímapunkts en í því seinna til tímabils. Þess vegna á seinni merkingin við í sambandinu á níræðisaldri en sú fyrri í ná níræðisaldri því að þar er augljóslega um tímapunkt að ræða. Orðið níræðisaldur var því ranglega notað í fyrri gerð umræddrar fyrirsagnar, og er það enn í fréttinni sjálfri.

Þegar orðalagi fyrirsagnarinnar er breytt úr ná níræðisaldri í ná á níræðisaldur er því í raun verið að breyta um merkingu í orðinu níræðisaldur. Það er vissulega skiljanlegt að þessu sé blandað saman, en það er samt ljóst að miðað við málvenju er Trump ekki búinn að ná níræðisaldri heldur áttræðisaldri – og það er ekki einu sinni ljóst að hann sé búinn að ná á níræðisaldur. Eins og ég hef skrifað um er það nefnilega skilningur sumra að fólk sem er áttrætt sé ekki komið á níræðisaldur heldur standi á áttræðu og komist ekki á níræðisaldur fyrr en það er orðið áttatíu og eins árs. Þetta er hins vegar í andstöðu við skýringuna í Íslenskri nútímamálsorðabók og Íslenskri orðabók og mér er ekki ljóst á hverju þessi skilningur byggist.