Er í lagi að víkka út hefðbundið orðalag?

Í fyrirsögn á mbl.is í dag segir „Mette-Marit ágerist sóttin“ og í fréttinni sjálfri segir „Mette-Marit elnar nú lungnatrefjunin“ og „Henni er þyngt um þessar mundir“. Í öllum tilvikum er um óvenjulegt orðalag að ræða, og við þetta allt voru gerðar athugasemdir á Facebook-síðu mbl.is. Ég hef áður skrifað um notkun sagnarinnar elna í hliðstæðu dæmi fyrir rúmu ári, „Norsku krónprinsessunni Mette Marit hefur elnað lungnasóttin sem hana hrjáir“. Þar benti ég á að sögnin elna er nánast undantekningarlaust notuð með nafnorðinu sótt, bæði að fornu og nýju. Orðalagið elna lungnatrefjunin er því mjög hæpið og getur vart talist rétt.

Sögnin ágerast í merkingunni 'verða meira, aukast' er vitanlega góð og gild en tekur alltaf aðeins með sér einn nafnlið sem vísar til þess sem eykst eða versnar – sóttin, sjúkdómurinn, veikin o.fl. Í umræddri frétt tekur hún hins vegar einnig með sér nafnlið sem vísar til persónu – væntanlega er sá liður í þágufalli, henni ágerist sóttin, þótt nafnið Mette-Marit sýni það ekki. Sögnin ágerast er því notuð þarna eins og t.d. batna – við getum sagt bæði veikin batnaði og honum batnaði veikin. Það er í sjálfu sér ekkert fráleitt og má vel halda því fram að það sé rökrétt, en hins vegar er engin hefð fyrir því að nota ágerast á þennan hátt.

Sögnin þyngja með þágufallsfrumlagi getur merkt 'versna, líða verr' og sú er merkingin í fréttinni („er blitt en del dåligere“ á norsku). Hins vegar er hæpið að nota hjálparsögnina vera með þyngja í þessari merkingu – eðlilegra væri að nota hafa og segja henni hefur þyngt, rétt eins og við segjum henni hefur versnað en síður henni er versnað. Öll þessi þrjú dæmi verða því að teljast „rangt mál“ út frá venjulegum viðmiðum vegna þess að í þeim er verið að víkka út hefðbundið orðalag. Hitt er annað mál að auðvitað verður að vera rúm fyrir nýsköpun og frávik frá hefð og fólk verður að meta sjálft hvað því finnst um þessi dæmi.