Giftingarhringar eða giftingarhringir?

Í „Málvöndunarþættinum“ var í gær vakin athygli á fyrirsögninni „Heimsmeistararnir fá hringi í verðlaun“ á mbl.is og spurt hvort ekki væri réttara að tala um hringa í þessu samhengi. Í Beygingarlýsingu íslensks nútímamáls segir vissulega: „Fleirtölumyndin hringar er yfirleitt höfð um skartgripi, t.d. um gullhringa og giftingarhringa. Fleirtölumyndin hringir er yfirleitt höfð um aðra hringi, t.d. um kleinuhringi.“ En svo er bætt við: „Þessi notkun er á dálitlu reiki.“ Málfarsbankinn er  afdráttarlausari um þetta og segir: „Merking sker úr um það hvor fleirtalan verður fyrir valinu. 1) Fleirtalan hringar hefur yfirleitt aðeins þrengri merkinguna: fingurgull. Þau hafa sett upp hringana. 2) Fleirtalan hringir nær hins vegar yfir flest hringlaga.“

Í fornu máli er fleirtalan alltaf hringar, óháð merkingu – „tók hringana og dró á hönd sér“ segir t.d. í Morkinskinnu. Örfá dæmi má finna um fleirtöluna hringir frá sautjándu og átjándu öld en hún fer ekki að breiðast út fyrr en kemur fram á nítjándu öld og er orðin algeng í lok aldarinnar án þess að skýr merkingarmunur virðist gerður á myndunum. Báðar fleirtölumyndirnar eru gefnar upp í Islandsk Grammatik Valtýs Guðmundssonar, án þess að gert sé upp á milli þeirra. Það er þó svo að sjá sem langt fram á tuttugustu öld hafi sumum fundist upphaflega fleirtalan sú eina rétta. Þannig segir Jóhann Sveinsson í ritdómi í Tímariti Máls og menningar 1944: „Af röngum beygingum hef ég tekið eftir, að orðið hringur kemur fyrir í flt. hringir í stað hringar“.

Stundum eru fleirtölumyndirnar notaðar hlið við hlið í sömu merkingu. Í Nýjum kvöldvökum 1914 segir: „En nú þóttu hringar þessir vera á móti lögum; skipuðust menn þá undir ákveðin félagslög, og eftir það þutu þessir hringir upp eins og gorkúlur.“ Í Munin 1972 segir: „Erlendir auðhringar hafa teygt hingað arma sína. Hringir, sem hafa margfalda veltu íslenzka ríkisins.“ Í Sunnudagsblaði Tímans 1973 segir: „Það er einmitt vegna þess, að samvinnufélög eru öllum opin, að þau geta aldrei orðið auðhringar. Hringir eru lokaðir.“ Í Goðasteini 1996 segir: „Yfir báðum hjörtunum eru aðrir tveir hringir, með minni hringjum innan í og punkti fyrir miðju (depilhringar).“ Í Fréttablaðinu 2002 segir: „tattoohringar eru miklu ódýrari en gullhringir.“

Það er vissulega rétt að fleirtalan hringar er helst notuð um skartgripi, en því fer þó fjarri að hún sé einhöfð í þeirri merkingu. Á tímarit.is eru 590 dæmi um fleirtölumyndir með a af giftingarhringur en 381 dæmi um fleirtölumyndir með i. Í Risamálheildinni sem hefur einkum að geyma texta frá þessari öld hefur þetta snúist við – þar eru 396 dæmi um að giftingarhringur hafi fleirtölumyndir með a en 672 um að orðið fái fleirtölumyndir með i. Það verður því að taka undir með Gísla Jónssyni sem sagði í þættinum „Íslenskt mál“ í Morgunblaðinu 1988: „Niðurstaðan af þessu öllu saman verður þá sú, að fleirtalan hringar sé tvímælalaust upphafleg, hringir sé og gömul mynd, en nú sé engin regla um notkun þessara orðmynda.“