Auglýsingar á íslensku

Í ræðu á Alþingi í gær sagði Snorri Másson: „Ég hef fengið nóg“ – af auglýsingum, skiltum og hvers kyns merkingum sem eru eingöngu á ensku. Undir þetta tek ég sannarlega og hef skrifað tugi pistla um þetta á undanförnum árum. En sem alþingismaður er Snorri auðvitað í miklu betri stöðu en ég til að hafa raunveruleg áhrif, og nú hefur hann lagt fram frumvarp um að fellt verði brott úr lögum undantekningarákvæði sem heimilar að auglýsingar séu eingöngu á erlendu máli og segir: „Það hefur ekki dugað að hafa meginreglu í lögum um að auglýsingar skuli vera á íslensku. Úr því að þær mega samkvæmt lögum vera bara á ensku ef þær eiga að höfða til erlendra neytenda þá skáka alltof margir í því skjóli og hafa bara allt á ensku.“

Í greinargerð með frumvarpi Snorra segir: „Í markaðssetningarlögum segir að auglýsingar sem höfða eigi til íslenskra neytenda skuli vera á íslensku.“ Þetta er reyndar ekki rétt – þetta orðalag var vissulega notað í Lögum um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu þar sem sagði í sjöttu grein: „Auglýsingar sem höfða eiga til íslenskra neytenda skulu vera á íslensku.“ Þetta ákvæði þótti máttlaust og Lilja Dögg Alfreðsdóttir þáverandi menningar- og viðskiptaráðherra sagði við undirritun viljayfirlýsingar um samstarf ráðuneytis síns og Neytendastofu um átak á þessu sviði haustið 2023: „Ákvæðið er ekki alveg nógu skýrt að mínu mati í dag. Þar er til dæmis óljóst hvað við er átt með því að auglýsing höfði til íslenskra neytenda.“

Í framhaldi af þessu réðst Lilja í að breyta orðalaginu og lagði fram vorið 2024 frumvarp að Markaðssetningarlögum sem voru loksins samþykkt nú í vor og leystu fyrri lög af hólmi. Í nýju lögunum segir í 14. grein: „Auglýsingar skulu vera á íslensku. Þó er heimilt að auglýsing sé eingöngu á öðru tungumáli en íslensku ef hún beinist aðeins að erlendum neytendum.“ Í greinargerð með frumvarpinu er bent á að seinni málsgreinin sé undantekning frá meginreglu laganna en sagt: „Í samræmi við almennar lögskýringarreglur ber að túlka undanþágur þröngt en ráðuneytið telur æskilegt að hafa slíka undantekningu þar sem hægt er að sjá fyrir tilvik þar sem ljóst þykir að markaðssetning beinist einungis að erlendum neytendum, t.d. ferðamönnum.“

Enn fremur segir í greinargerðinni: „Undantekninguna ber að túlka þröngt og á hún því t.d. ekki við í þeim tilvikum þar sem því er haldið fram að auglýsing beinist aðallega að erlendum neytendum.“ Samkvæmt frumvarpi Snorra yrði undantekningin algerlega afnumin en það held ég að gangi ekki. Í áðurnefndri greinargerð er sem dæmi vísað í „auglýsingu í tímariti þar sem allur texti er á öðru tungumáli en íslensku“ – það er heimilt að gefa út blöð og tímarit á erlendum málum á Íslandi og það skyti skökku við ef eini texti á íslensku í þeim væri auglýsingar. Annað dæmi væri ef Samtök Pólverja á Íslandi auglýstu félagsfund – það væri sérkennilegt ef auglýsingin mætti ekki vera eingöngu á pólsku en yrði að vera á íslensku líka.

Ég held sem sé að ákvæði gildandi laga séu ágæt eins og þau eru og það væri óheppilegt, og ekki í þágu íslenskunnar, að fella undanþáguna brott. Ég er reyndar ekki viss um að Snorri geri sérstaklega ráð fyrir að frumvarp hans verði samþykkt og finnst ekki ólíklegt að hann leggi það ekki síst fram til að fá umræðu um málið. Því markmiði hefur hann sannarlega náð, og það er vel. En aðalatriðið er að lögunum sé framfylgt, og í margnefndri greinargerð segir: „Ætlunin er að ákvæðið verði virkara í framkvæmd en verið hefur fram til þessa og að Neytendastofu sem eftirlitsstjórnvaldi verði betur kleift að móta regluna í framkvæmd og grípa til ráðstafana þegar þörf krefur.“ Við skulum öll benda Neytendastofu á ef við sjáum umrætt ákvæði brotið.